«Ωωωωωω!!!!»

  

                                         

      Κρατούσα τον εγγονό μου, ενός έτους, τις προάλλες, για να πάει κάπου η μαμά του και να τι διαπίστωσα, φίλοι μου: Αφού είχε φάει -όσο ήθελε- τον πήγα στο ειδικό χαλί που βρίσκονται τα παιχνίδια του για να παίξουμε. Τράβηξε μπροστά του κάποιο και άρχισε να το εξερευνά. 

     Εγώ δίπλα του, του έδειχνα πράγματα και μόλις εκείνος πατούσε κάποιο κουμπάκι, αναφωνούσα: «Ωωω!!! Τι κάνει αυτό, αγάπη μου!!! Σφυρίζει; Ωωωω, για πάτα και το άλλο κουμπάκι!! Κοίτα! Κοίτα πώς κάνει αυτό!!!!» Κι όταν ο μικρός έβγαζε μια φωνούλα έκπληξης, εγώ έβγαζα πολλαπλάσιες. Δηλαδή, πράγματα συνηθισμένα που κάνουν γονείς και παππούδες με τα μικρά παιδάκια. 

Και εκεί πάνω συνειδητοποιώ ότι κάνω πολλή «φασαρία». Προσπαθώ τεχνητά να τραβήξω την προσοχή του σε πράγματα, να την καθοδηγήσω. Να του δημιουργήσω ενθουσιασμό ή να επαυξήσω τον ενθουσιασμό του. 

Και, μπήκα για λίγο στη θέση του… Φαντάστηκα, ας πούμε τον εαυτό μου, να κάνω κάτι που μου αρέσει ή δοκιμάζω κάτι που δεν ξέρω ακόμη πόσο μου αρέσει, βλέπω, ας πούμε μια ταινία, και έχω κάποιον δίπλα μου να φωνασκεί συνεχώς: «Ωωω, κοίτα τι κάνουν τώρα!! Βλέπεις;» 

Ποιος από εμάς θα το άντεχε και θα το επέτρεπε; Το μικρό παιδί μας ανέχεται, μας το επιτρέπει και γιατί δεν ξέρει πώς θα μπορούσε να το αποφύγει και γιατί δεν πρόλαβε ίσως να γευτεί και να συνειδητοποιήσει την ομορφιά τού να ανακαλύπτει μόνο του τον κόσμο, χωρίς τους δικούς μας φακούς.

Δεν (με τελικό ν, γιατί μου αρέσει)  λέω να μη συμμεριζόμαστε τον ενθουσιασμό του, όταν τον βιώνει, αλλά να μην τον εκβιάζουμε. Δεν λέω  να μην παίρνουμε πρωτοβουλίες, λέω να αφήνουμε το παιδί να πάρει πρωτοβουλία, όποτε θελήσει. 

Δεν χρειάζεται να «πρέπει» να το κάνουμε χαρούμενο. Αρκεί να είμαστε δίπλα του, έτοιμοι να το βοηθήσουμε όταν χρειαστεί, να δεχτούμε το κάλεσμά του, να πάρουμε αυτό που μας δίνει με το χεράκι του, να το παρατηρούμε, να «εξερευνούμε» εμείς το παιδί και το παιδί να εξερευνά τον κόσμο. Έτσι νομίζω.

                                                               Αθηνά Παπαδημητρίου

                                                                             

Έχε το νου σου στο παιδί... (2)

«Ως γονιός, ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος για να βοηθήσεις ένα παιδί να μεγαλώσει σωστά και να γίνει αυτόνομο κι ευτυχισμένο; Αν το παιδί έχει κάποιο πρόβλημα, πώς μπορείς να συνεισφέρεις στην επίλυσή του; Τι χρειάζεται πάνω απ’ όλα ένα παιδί από ένα γονιό;»

Τα ερωτήματα αυτά -και πολλά άλλα- απασχολούν λίγο πολύ τον κάθε γονιό. Και, φυσικά, δεν υπάρχει μία και μοναδική απάντηση-λύση, ούτε ένας «ιδανικός» τρόπος διαπαιδαγώγησης...

Όπως είχαμε πει και στο προηγούμενο άρθρο, όποιος κανόνας ισχύει για τη συμπεριφορά ανδρών και γυναικών, ισχύει και για τα παιδιά. Με τη διαφορά ότι «τα παιδιά δεν μπορούν ακόμη να χειριστούν το περιβάλλον τους και δεν έχουν πραγματικά εφόδια. Χρειάζονται πολλή αγάπη και βοήθεια για να τα καταφέρουν».

Επιπλέον, «ένα παιδί μοιάζει λιγάκι σαν μια άγραφη πλάκα. Αν γράψεις τα λάθος πράγματα πάνω της, θα λέει τα λάθος πράγματα. Σε αντίθεση όμως με μια πλάκα, το παιδί μπορεί ν’ αρχίσει να γράφει από μόνο του. Και τείνει να γράφει ό, τι έχει ήδη γραφτεί». 

 

Συνεπώς, όπως έχουν πει και οι μεγαλύτεροι παιδαγωγοί, για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα του παιδιού σημασία έχει περισσότερο το γενικότερο περιβάλλον και η καθημερινή τριβή με τα άτομα που το απαρτίζουν, παρά η συστηματοποιημένη διδασκαλία. 

Το παράδειγμα που θα πάρει το παιδί από τα άτομα -του στενού κυρίως- περιβάλλοντός του, είναι πιθανόν ο πιο σημαντικός παράγοντας για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας,  των συνηθειών και των αρχών του!

Έχοντας αυτό υπόψη οι γονείς, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στο τι παράδειγμα δίνουν οι ίδιοι στο παιδί αλλά και σε τι παραδείγματα το «εκθέτουν» στο ευρύτερο περιβάλλον της ζωής τους.

Έπειτα, η τάση πολλών «μοντέρνων» γονιών να αφήνουν απλώς τα παιδιά να κάνουν ό, τι κάνουν χωρίς να παρεμβαίνουν και χωρίς να ασκούν κάποιον έλεγχο πάνω τους, δεν αποτελεί κατάλληλο τρόπο διαπαιδαγώγησης. Τα παιδιά που μεγαλώνουν έτσι, δεν πρόκειται να επικοινωνήσουν στ’ αλήθεια με κανέναν. Δεν θα ωριμάσουν ούτε θα αποκτήσουν εμπειρία στη ζωή, παρά μόνο αν ως γονείς τα καθοδηγήσουμε σωστά ώστε να μπορέσουν να κάνουν διάφορα πράγματα (να εργαστούν πάνω σε κάτι, να ασκηθούν, να μελετήσουν, να εκφράζουν γνώμη…)

 

«Τα παιδιά ανταποκρίνονται με μεγάλη προθυμία στον καλό έλεγχο και στην επικοινωνία, σίγουρα όμως χρειάζεται καλή επικοινωνία» και αρκετή υπομονή κι επιμονή για να ξεπεράσει ο γονιός τα όποια εμπόδια –όχι πειθώ, αλλά καλή επικοινωνία. Αν και οι περισσότεροι θεωρούν ότι η πειθώ έχει αποτελέσματα στα παιδιά, δεν συμβαίνει έτσι. Η επικοινωνία είναι που κάνει τη δουλειά.

...Δε χρειάζεται να ζορίζεις το παιδί. Μπες σε επικοινωνία μαζί του και ο έλεγχος θα επακολουθήσει ως κάτι το αναπόφευκτο. Αν, ωστόσο, παραλείψεις τον έλεγχο στην αρχή της ανατροφής του, το παιδί, που βασίζεται σ’ εσένα για ένα μεγάλο μέρος της καθοδήγησης και του ελέγχου που χρειάζεται, θα αισθάνεται εξαπατημένο. Θα νομίζει ότι δε νοιάζεσαι γι’ αυτό».

Οπότε, είτε χρησιμοποιείς άριστο έλεγχο με πολλή επικοινωνία είτε το αφήνεις απλά να μεγαλώσει, με όποιο ρίσκο εμπεριέχει αυτό... 

Και κάτι ακόμα: στα παιδιά, όπως και στους μεγάλους, δεν αρέσει να τα κακομεταχειρίζονται, να τα τραβολογάνε από δω κι από κει και να μη ρωτάνε τη γνώμη τους. Μπορείς όμως να μιλήσεις σ’ ένα παιδί και, αν το επίπεδο στοργής, πραγματικότητας και επικοινωνίας μαζί του είναι υψηλό, μπορείς να το πείσεις να κάνει ένα σωρό πράγματα. Αν του μιλάς λογικά, ήρεμα και στοργικά, θα καταλάβει ότι οι εντολές σου δεν παραμερίζουν εξολοκλήρου τη θέλησή του. Επομένως δεν είναι επικίνδυνες.
Μπορείς να αντιμετωπίσεις το παιδί και μπορεί κι εκείνο να σε αντιμετωπίσει.
Κατά συνέπεια, μπορείτε να κάνετε κάτι μαζί...

Δε λέει κανείς ότι η ανατροφή των παιδιών είναι το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο.  Έχεις να κάνεις με ζωντανά όντα, το καθένα ιδιαίτερο και μοναδικό! Και θα κοπιάσεις, και θα ταλαιπωρηθείς... Αν όμως σταθείς με πολλή στοργή και επικοινωνία πλάι στο παιδί, έχεις να δώσεις και να πάρεις πολλά!!!

«Αυτό που είναι πράγματι αποτελεσματικό είναι απλώς να προσπαθείς να είσαι φίλος του παιδιού. Είναι σίγουρα αλήθεια πως το παιδί χρειάζεται φίλους. Προσπάθησε να βρεις ποιο είναι το πρόβλημα του παιδιού πραγματικά και, χωρίς να καταπνίγεις τις δικές του λύσεις, προσπάθησε να βοηθάς να το λύνει. Παρατήρησέ το -αυτό ισχύει και για τα μωρά ακόμα. Άκουσε αυτό που σου λένε τα παιδιά για τη ζωή τους. Ένα παιδί εκ των πραγμάτων δεν τα πάει καλά χωρίς αγάπη. Τα περισσότερα παιδιά μπορούν να την ανταποδώσουν σε αφθονία...»

Το θέμα της ανατροφής των παιδιών είναι πολύ μεγάλο... Απλά το ανοίξαμε σήμερα!

Η συνέχεια στο επόμενο...

Σας ευχαριστώ!!!!

*Στο άρθρο έχουν χρησιμοποιηθεί στοιχεία από τα κείμενα «Αγάπα και βοήθα τα παιδιά» και «Πώς να ζεις με τα παιδιά», του L.R. Hubbard.

Έχε το νου σου στο παιδί...

             Κάποτε θα ‘ρθουν να σου πουν                

πως σε πιστεύουν, σ’ αγαπούν  

και πως σε θένε

Έχε το νου σου στο παιδί,
κλείσε την πόρτα με κλειδί
ψέματα λένε

Κάποτε θα ‘ρθουν γνωστικοί,
λογάδες και γραμματικοί
για να σε πείσουν

Έχε το νου σου στο παιδί
κλείσε την πόρτα με κλειδί,
θα σε πουλήσουν

Και όταν θα ‘ρθουν οι καιροί
που θα ‘χει σβήσει το κερί
στην καταιγίδα

                                   Υπερασπίσου το παιδί

γιατί αν γλιτώσει το παιδί
  υπάρχει ελπίδα.

(Παύλος Σιδηρόπουλος, σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου) 

Ακούγοντας για πολλοστή φορά το υπέροχο αυτό τραγούδι, αναρωτήθηκα πώς τελικά «υπερασπιζόμαστε» το παιδί στον σύγχρονο δυτικό «πολιτισμό» μας, και πώς του συμπεριφερόμαστε ώστε να το βοηθήσουμε να γίνει ένας αυτόνομος κι ευτυχισμένος ενήλικας.

Η σκέψη μου πήγε συνειρμικά στη Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού, η οποία ψηφίστηκε ομόφωνα από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 20 Νοεμβρίου 1989 και στη χώρα μας έχει νομική ισχύ. Σ’ αυτήν ορίζονται πολλές βασικές αρχές σχετικά με την ανατροφή και την προστασία των παιδιών (όλων δηλ. των ατόμων κάτω των 18), στην πράξη όμως πόσα απ’ αυτά γνωρίζουμε και πόσα τελικά εφαρμόζουμε;

Γνωρίζουμε ότι στις λεγόμενες «υπανάπτυκτες χώρες» καθημερινά καταπατούνται τα δικαιώματα των παιδιών λόγω αυταρχικών καθεστώτων, εμπόλεμων καταστάσεων, φτώχειας, χαμηλού επιπέδου μόρφωσης, φανατισμού, και άλλων αιτιών… Γνωρίζουμε ότι και στις «αναπτυγμένες χώρες» υπάρχει καθημερινή καταπάτηση των δικαιωμάτων του παιδιού, όπως διακρίσεις σε βάρος προσφυγόπουλων, εξάρτηση από ναρκωτικές ουσίες, κακοποίηση παιδιών, και άλλα πολλά… Τι γίνεται με τα άλλα, τα απλά και καθημερινά, τα «ήσσονος σημασίας» ζητήματα;

Είναι βέβαια γεγονός ότι, με βάση και αφετηρία την παγκόσμια διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα Ηνωμένα Έθνη συμφώνησαν ότι τα παιδιά δικαιούνται ειδική βοήθεια και υποστήριξη. Είναι επίσης γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια τα δικαιώματα των παιδιών έγιναν περισσότερο αναγνωρίσιμα στην κοινωνία, περιλήφθηκαν στη διδακτέα ύλη των σχολείων, έγιναν αντικείμενο εκδηλώσεων, εκστρατειών ενημέρωσης και σεμιναρίων.

Η ευημερία του παιδιού θεωρείται ύψιστης σημασίας και έρχεται πρώτη σε όλους τους νόμους και σε όλες τις δικαστικές αποφάσεις αφού, ως γνωστόν, τα παιδιά του σήμερα είναι ο πολιτισμός του αύριο…

Πέρα όμως από τα βασικά δικαιώματα επιβίωσης και προστασίας, τι γίνεται με εκείνα που θεωρούμε «αυτονόητα», και ως εκ τούτου τα παραβιάζουμε με μεγαλύτερη «άνεση» στον δικό μας, σύγχρονο, υπερ-εξελιγμένο κόσμο;

«Μιλώντας για τα δικαιώματα του παιδιού, ίσως το σημαντικότερο που χρειάζεται να τονιστεί αρχικά είναι το δικαίωμα στον σεβασμό, η αναγνώριση δηλαδή του ότι τα παιδιά είναι πολίτες του σήμερα και όχι του αύριο, όπως πολλοί συνηθίζουν να λένε, ότι δικαιούνται να τα ακούμε, να τα καταλαβαίνουμε, να σεβόμαστε την προσωπικότητα και τη γνώμη τους, να υπολογίζουμε τα συναισθήματά τους και τις συνέπειες των αποφάσεών μας σε αυτά. Στις συζητήσεις του Συνηγόρου του Παιδιού με χιλιάδες παιδιά όλων των ηλικιών, ένα πολύ συχνό παράπονο που ακούγεται από τα χείλη τους είναι ότι οι μεγάλοι τα υποτιμούν, δεν τα υπολογίζουν αρκετά και προτιμούν να τους δίνουν εντολές ή συμβουλές, παρά να τους εξηγούν και να συμφωνούν μαζί τους το πλαίσιο των ενεργειών τους. Ίσως αυτή η στάση συνδέεται με την ιδιοκτησιακή αντίληψη των ενηλίκων απέναντι στα παιδιά, που είναι ακόμη ισχυρή στην κοινωνία, ίσως όμως και με τη συνολικότερη έλλειψη εμπιστοσύνης…», όπως επισημαίνει ο κ. Γιώργος Μόσχος, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού. (Δημοσίευση: 26 Νοεμβρίου 2017, στην εφημερίδα «Η Αυγή»)

Προς επίρρωση των παραπάνω επισημάνσεων, παραθέτω δυο πρόσφατα περιστατικά που έπεσαν στην αντίληψή μου και με προβλημάτισαν:

Περιστατικό 1^ο: Μητέρα γύρω στα 35, σε καφετέρια, πίνει καφέ και κουβεντιάζει με φίλες. Τα δύο παιδάκια, 5 με 7 χρονών, κάθονται σε δύο καρέκλες κοντά στη μαμά. Το μεγαλύτερο παίζει επί μία ώρα με το smartphone που του έχει δώσει, βυθισμένο στον κόσμο του, ενώ το μικρότερο κουνιέται μπρος-πίσω και επαναλαμβάνει μονότονα, σαν θλιβερή επωδό: «Πάμε να φύγουμε, δεν αντέχω άλλο, Πάμε να φύγουμε, δεν αντέχω άλλο, Πάμε να φύγουμε, δεν αντέχω άλλο…». Η μαμά απτόητη συνεχίζει τον καφέ και την κουβέντα…

Περιστατικό 2^ο: Μητέρα 9χρονου παιδιού, συχνά-πυκνά το «άρπαζε» και το κουβαλούσε στο νοσοκομείο για «ψύλλου πήδημα», αψηφώντας τις διαμαρτυρίες του, την ταλαιπωρία και τον κίνδυνο στα οποία το υπέβαλλε, καθώς και τις συστάσεις των γιατρών να μην ανησυχεί τόσο πολύ και να χειρίζεται τα μικροπροβλήματα με βάση τη λογική και τις γνωστές οδηγίες… Μέχρι που κάποιος γιατρός αγανακτισμένος της είπε: «Κυρία μου, αν ξαναταλαιπωρήσετε κατ’ αυτό τον τρόπο το παιδί, θα σας καταγγείλω για κακοποίηση ανηλίκου στον Συνήγορο για τα δικαιώματα του παιδιού!»

Αυτά τα φαινομενικά ασήμαντα περιστατικά, δείχνουν κάποιες αντίθετες τάσεις στην ανατροφή των παιδιών από τους σημερινούς γονείς: την αδυναμία ανάληψης ευθύνης για την ανατροφής του παιδιού αφενός, με παράλληλη επικράτηση των εγωκεντρικών επιθυμιών και των «δικαιωμάτων» των γονιών να περνούν καλά με βάση το σύγχρονο lifestyle… Και την υπερπροστασία -λόγω άγνοιας ή υπερβολικής ανησυχίας- αφετέρου, που καταλήγει σε καταπίεση και ψυχολογική κακοποίηση του παιδιού…

Και στις δύο περιπτώσεις, η στάση του γονιού στερείται υπευθυνότητας…

Και… τι να πει κανείς για το πιο σύνηθες και διαδεδομένο φαινόμενο στην Ελλάδα του σήμερα, της καταπάτησης του δικαιώματος των παιδιών στην ανάπαυση και τον ελεύθερο χρόνο, στον οποίο μπορεί να παίξει και να συμμετέχει ελεύθερα στην πολιτιστική και καλλιτεχνική ζωή.

Τα σημερινά παιδιά και οι έφηβοι στη χώρα μας, ζουν το παράδοξο φαινόμενο της -επιβεβλημένης συχνά- συμμετοχής τους σ’ έναν «αγώνα δρόμου» από φροντιστήρια ξένων γλωσσών σε φροντιστήρια για τα σχολικά μαθήματα, σε δραστηριότητες και κάθε λογής υποχρεώσεις που στερούν από τα παιδιά το δικαίωμα της επιλογής, της ανάπαυσης και του παιχνιδιού, προκαλώντας πίεση, ποικίλες αντιδράσεις ή και ψυχοσωματικά προβλήματα… (Πρόσφατα έμαθα δύο περιστατικά καλών μαθητών της Γ’ Λυκείου, με συμπτώματα έντονης κόπωσης, τάσεις κατάθλιψης και εγκατάλειψης κάθε προσπάθειας, που φτάνουν μέχρι και τάσεις αυτοκτονίας στο ένα περιστατικό…)

Απλώς παραθέτω: το άρθρο 12 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού ορίζει ότι κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ακούγεται και να εκφράζει τη γνώμη του για όλα τα ζητήματα και τα θέματα που αφορούν στη ζωή του, και υποχρεώνει τους ενήλικες να τη λαμβάνουν υπ’ όψιν σε όλες τις διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες που το αφορούν. Μάλιστα, όσο μεγαλύτερο είναι το παιδί, τόσο περισσότερο πρέπει να ακούγεται η γνώμη του.

Αλλά και τα επόμενα άρθρα, που κάνουν λόγο για το δικαίωμα στην έκφραση της προσωπικότητας, στην πληροφόρηση, στις πεποιθήσεις, στην κοινωνική συμμετοχή και στην ιδιωτική ζωή των παιδιών, έχουν μεγάλη αξία, δυστυχώς όμως συχνά στην πράξη υποτιμούνται. 

Αναμφίβολα, οι γονείς προσπαθούν να κάνουν το καλύτερο δυνατό στην ανατροφή των παιδιών τους, αλλά οι περισσότεροι αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της ανατροφής ως ένα θέμα που θα το χειριστούν «βλέποντας και κάνοντας». Κάποιοι προσπαθούν να αναθρέψουν τα παιδιά τους όπως μεγάλωσαν οι ίδιοι. Άλλοι χωρίς να αναλαμβάνουν καμία πραγματική ευθύνη, απλώς τα αφήνουν να μεγαλώσουν «μόνα τους» και να κάνουν ό, τι θέλουν, ενώ άλλοι υιοθετούν έναν υπερ-προστατευτικό τρόπο, που δεν επιτρέπει την αυτοβουλία και την αυτονόμηση του παιδιού…

Πώς λοιπόν θα έπρεπε οι γονείς να μεγαλώνουν τα παιδιά έτσι ώστε να μην καταπατούν την έμφυτη αξιοπρέπεια και τα δικαιώματά τους, αλλά και χωρίς να παραβιάζονται τα δικά τους δικαιώματα ως ενηλίκων; Να μη διαλύουν το ηθικό τους αλλά και να μη δημιουργούν μικρούς «δυνάστες» που θα γίνουν αργότερα δύστροποι και αγνώμονες ενήλικες; Πώς να τα βοηθούν ν’ αναπτύξουν τη δική τους αυτοβουλία και πρωτοβουλία και να παίρνουν τις δικές τους επιβιωτικές αποφάσεις, σεβόμενοι παράλληλα και τα δικαιώματα των άλλων;

Τα παιδιά δεν είναι μικρογραφίες ανθρώπων, με «μικρότερα» ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι ολοκληρωμένες οντότητες με δικαιώματα ισάξια με αυτά των ενηλίκων.

Και όπως λέει και ο φιλόσοφος-ανθρωπιστής L. R. Hubbard: «Ένα παιδί δεν ανήκει σε κάποια ιδιαίτερη κατηγορία ζώου, διαφορετική από το ανθρώπινο γένος. Το παιδί είναι ένας άντρας ή μια γυναίκα που δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως. Όποιος κανόνας ισχύει για τη συμπεριφορά ανδρών και γυναικών, ισχύει και για τα παιδιά». 

Σας ευχαριστώ!!!!

Η συνέχεια στο επόμενο άρθρο…