Στο κατώφλι της σχολικής χρονιάς...

Φθινοπώριασε, ημερολογιακά τουλάχιστον.

Τα σχολεία άρχισαν, αψηφώντας το μικρό καλοκαιράκι που συνεχίστηκε μες τον Σεπτέμβρη, και τα παιδιά φορτώθηκαν πάλι τις σάκες με το βάρος της γνώσης… 

Τα ρολόγια ρυθμίζουν πάλι τη ζωή μας, μαθητών και εκπαιδευτικών.

Από τις πρώτες κιόλας μέρες, τα μάτια των παιδιών κοιτούν κάθε τρεις και λίγο το ρολόι πάνω από τον πίνακα. Οι δείκτες κολλημένοι, δεν περνά η ώρα…

Θυμάμαι τους στίχους του ποιητή*: 

Κωστάκη, από δω κι εμπρός
τα ρολογάκια θα ρυθμίζουν τη ζωή σου.
Κομμένη η αναρχία των σοκολατούχων και των παραμυθιών.
Από εδώ κι εμπρός
χιλιάδες ρολογάκια σιωπηλά κι απάνθρωπα
χιλιάδες ρολογάκια που ηχούν δαιμονισμένα. 

Τα προγράμματα, ο ήχος του κουδουνιού, ο σχολικός πίνακας που αδρανούσε όλο το καλοκαίρι…Η παράσταση εγκαινιάστηκε απ’ αυτόν, μέσα από γεωμετρικές καμπύλες και εξισώσεις μαθηματικών και κλίσεις αρχαίων ρημάτων…

Και με τα παιδικά και εφηβικά πρόσωπα άλλοτε νυσταγμένα, άλλοτε απορημένα, άλλοτε χαρούμενα, άλλοτε κουρασμένα…Βλέπω όλη τη γκάμα των συναισθημάτων στα πρόσωπα των μαθητών μου, και την προσδοκία στα μάτια τους…Ή μήπως όχι…

Είμαι καθηγήτρια εδώ και 30 χρόνια…

Κάνω μια εργασία χωρίς αδρή αμοιβή, που δε μου δίνει δόξα, αναγνώριση, που δεν καλύπτει όσα ονειρεύονται τα παιδιά…

Την αγαπώ όμως βαθιά και πονάω βλέποντας ότι έχουμε γράψει την παιδεία στα παλιά μας τα παπούτσια, παρά τις όποιες εξαγγελίες, αλλαγές, μεταρρυθμίσεις, προσαρμογές και αναπροσαρμογές… και πάει λέγοντας…

 Κι επειδή ξέρω ότι δεν είμαι μόνη, ότι πολλοί μοιράζονται τον ίδιο πόνο, συνεχίζω να μιλώ και να πασχίζω…

Θέλουμε μια καλή παιδεία, που να ελευθερώνει και να βοηθά τον άνθρωπο να ολοκληρωθεί σύμφωνα με τον εαυτό του… και όχι μια κακή παιδεία, που διαστρέφει και αποστεγνώνει τα μυαλά των παιδιών και καταντάει μια βιομηχανία που παράγει ψευτομορφωμένους, με ψυχολογικά προβλήματα ανθρώπους…

Δεν θα την έχουμε όμως ποτέ, αν εξακολουθούμε να κάνουμε τα ίδια λάθη… Και δε μιλώ για τα προγράμματα του Υπουργείου ή  όποιων επίσημων και ανεπίσημων φορέων εκπαίδευσης.  

Μιλώ για τα λάθη που κάνουμε καθημερινά εμείς οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς αλλά και οι μαθητές…

Ποια είναι αυτά; Από την παρατήρησή μου καθ’ όλη διάρκεια της... σχολικής μου ζωής, καταθέτω τα εξής:

Απαιτούμε από τα παιδιά να μελετούν -παρά τη θέλησή τους- μαθήματα και  θέματα για τα οποία συνήθως δεν έχουν κανένα ενδιαφέρον, από βιβλία –κατά το μάλλον ή ήττον- κακογραμμένα και δυσνόητα, και αναμένουμε απ’ αυτά να ανταποκριθούν πρόθυμα και χωρίς καμία αντίδραση…

(Χωρίς να έχουν επιλογή σχετικά μ’ αυτό που μελετούν και χωρίς να τους εξηγούμε τον σκοπό του κάθε διδακτικού αντικειμένου, καταλήγουν πολλές φορές να θεωρούν τη μελέτη ανώφελη και μη εφαρμόσιμη στη ζωή τους…)

Σαν να μη φτάνει αυτό, τα κάνουμε να αισθάνονται άσχημα γιατί δεν τα πάνε καλά με τη μελέτη και τα κατηγορούμε ότι δεν ξέρουν να μελετούν, χωρίς ποτέ να τα έχουμε διδάξει πώς να μελετούν σωστά*, αλλά και χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τη διαφορετικότητα του κάθε παιδιού…

Τα πιέζουμε να μελετήσουν για να πάρουν καλούς βαθμούς και, συχνά, τα κάνουμε να νιώθουν ντροπή για τους βαθμούς τους στο σχολείο.

(Μερικοί μάλιστα γονείς (ή/και εκπαιδευτικοί) φτάνουν σε σημείο να απειλούν τα παιδιά ή και να τα τιμωρούν, προκειμένου να μελετήσουν… Ή ακόμα και να «προειδοποιούν» ότι θα είναι «απόβλητα» της κοινωνίας αν δεν τα πάνε καλά στο σχολείο!)

Πολύ συχνά και με μεγάλη ευκολία χαρακτηρίζουμε κάποιον ως «κακό» μαθητή -κάποιοι μάλιστα δε διστάζουν και να τον γελοιοποιήσουν μπροστά στους συμμαθητές του.

Κάνουμε συγκρίσεις ενώπιόν τους, διακρίνοντας τον καλό από τον κακό μαθητή, σαν να χωρίζουμε τα πρόβατα από τα ερίφια… (Τα παιδιά το εισπράττουν αυτό ως εύνοια ή ως αδικία, ανάλογα με τη σκοπιά απ’ την οποία το βλέπει κανείς…)

Τους λέμε ότι δεν τα καταφέρνουν ή ότι δεν πρόκειται να τα καταφέρουν και έχουμε την τάση να τα «βγάζουμε λάθος», να τα διορθώνουμε διαρκώς και να τα υποτιμάμε με διάφορους τρόπους…

Αναλογιστείτε ότι τα παιδιά βρίσκονται σε μια ηλικία που διαμορφώνουν την προσωπικότητα και τον κόσμο τους, κι εμείς τα καθηλώνουμε σε μια κατάσταση επιβεβλημένη, χωρίς δικαίωμα συμμετοχής στην κοινωνία, χωρίς να μπορούν να βρουν τον δικό τους σκοπό, χωρίς καθορισμένη θέση στον κόσμο, χωρίς να τους αφήνουμε πρωτοβουλίες και αυτοβουλία… 

Τα παιδιά βρίσκονται σε σύγχυση, δεν έχουν ελεύθερο χρόνο, και μελετούν μόνο για να περάσουν τις εξετάσεις… Μελετούν μόνο γιατί πρέπει, χωρίς να έχουν αντιληφθεί ττη χρησιμότητα της μελέτης, κι ενώ θα προτιμούσαν να κάνουν κάτι άλλο…  

Κι αναρωτιόμαστε ύστερα, γιατί η νέα γενιά είναι αδιάφορη και αδρανής, γιατί οι νέοι περιφέρονται άσκοπα κατά κάποιον τρόπο και γιατί αποκτούν μια ανευθυνότητα, αντί της αναμενόμενης υπευθυνότητας…

Ας κάνουμε την αυτοκριτική μας και ας αναρωτηθούμε: πώς θα μας φαινόταν εμάς αν κάποιοι «ανώτεροι» μας μάς συμπεριφέρονταν με ανάλογο τρόπο; Αν μας έβαζαν να καθόμαστε στα θρανία δέκα ώρες την ημέρα, μας έδιναν εντολές, μας αντιμετώπιζαν ως «μικρούς», και πάει λέγοντας;

Δεν θα επαναστατούσαμε; Ε, και τα παιδιά επαναστατούν και αντιδρούν με τον τρόπο τους, υιοθετώντας συχνά μια ενοχλητική συμπεριφορά: δημιουργώντας προβλήματα στην τάξη, λέγοντας ψέματα, κατηγορώντας τους καθηγητές πίσω από την πλάτη τους, καταστρέφοντας τα βιβλία τους, παραβιάζοντας τους κανόνες που θα έπρεπε να ισχύουν για έναν μαθητή…

Ενώ είναι στο μάθημα ή στη μελέτη δε δίνουν προσοχή, ασχολούνται με άσχετα πράγματα, αμελούν να κάνουν την προετοιμασία ή τις αναθέσεις τους, παραλείπουν να μελετήσουν όταν και όσο πρέπει ή προσποιούνται ότι μελέτησαν, κάνουν κοπάνες, στρέφονται εναντίον των δασκάλων/καθηγητών τους, υποστηρίζουν ότι η μελέτη είναι ανώφελη, κλπ., κλπ.

Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι τα παιδιά καταβάλλονται εύκολα και, εν τέλει, υποτιμούν τον εαυτό τους και τις δυνάμεις τους… (Και, σας βεβαιώ, το  μεγαλύτερο κακό που μπορεί να κάνει κανείς στον εαυτό του είναι η αυτοϋποτίμηση!)

Για να προκόψει ένα παιδί στη μελέτη του, χρειάζεται, όπως αντιλαμβάνεστε, να αντιστραφούν όλα αυτά που, αν και ισχυριζόμαστε ότι γίνονται καλή τη προθέσει -για το «καλό» του παιδιού- δεν παύουν να είναι κακές και αναποτελεσματικές πρακτικές.

Ας έχουμε λοιπόν κατά νου τα παραπάνω, κι ας αναρωτιόμαστε πού και πού…

Μήπως κάτι του φαίνεται υπερβολικά δύσκολο για να το μάθει; Μήπως έχουμε την απαίτηση να μάθει κάτι μεμιάς ή να μελετήσει πολλά πράγματα πολύ γρήγορα; Μήπως δεν του εξηγήσαμε ποτέ τον σκοπό και τη χρησιμότητα κάποιου θέματος; Μήπως δεν υπάρχει κανείς να το βοηθήσει στη μελέτη του ή άσκησε κακό έλεγχο κατά τη διάρκειά της; Μήπως στο περιβάλλον στο οποίο μελετά δεν υπάρχει ηρεμία ή κάτι πάει στραβά;…

Κι άλλα παρόμοια που μπορεί να συμβαίνουν…

 Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν σ’ έναν δύσκολο και σκληρό κόσμο, με πολλές παραδοξότητες και πολλές απαιτήσεις…

 

Ας σταθούμε πλάι τους ως φίλοι και σύμμαχοι και όχι ως ελεγκτές, επικριτές ή… θηριοδαμαστές!

Ας παρακολουθήσουμε την ανάπτυξη και την πρόοδό του με πραγματικό ενδιαφέρον και πολλή στοργή, υπομονή και κατανόηση… 

Ας ρωτήσουμε το ίδιο το παιδί να μας πει τι χρειάζεται, τι θα το ωφελούσε, τι αναμένει από εμάς… 

Ας παρατηρήσουμε κι ας ακούσουμε το παιδί, αυτό που μας λέει για τη ζωή του και τα προβλήματά του, κι ας το βοηθήσουμε να τα λύσει…

Πολλά είναι τα πράγματα που χρειάζεται να κάνει ένας γονιός κι ένας δάσκαλος! Έχουμε αναλάβει το απαιτητικό -αλλά τόσο ωραίο- έργο της διαπαιδαγώγησης και της μόρφωσης! Κάνοντάς το με γνώση, υπευθυνότητα, ενδιαφέρον και αγάπη, θα έχουμε μια νέα γενιά πιο υγιή πνευματικά και ψυχικά, πιο ζωντανή, πιο δημιουργική και πιο ευτυχισμένη…

Και είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσουμε ένα καλύτερο μέλλον για όλους!

*(Τάσος Καπερνάρος, «Νέος μαθητής με ρολογάκι». Από τη συλλογή «Ακελδαμά»,

 εκδ. Ηριδανός, 1987)
** Σχετικά με τον τρόπο μελέτης, δείτε προηγούμενα άρθρα στο blog.